Het werkgebied

Het Gelders Eiland
De zes dorpen Aerdt, Herwen, Lobith, Pannerden Spijk en Tolkamer werden van oudsher omgeven door water, waardoor men het gebied in de volksmond Het Gelders Eiland noemde. Sinds 1985 vormden de dorpen de gemeente Rijnwaarden, maar vanaf 1 januari 2018 zal de gemeente opgaan in de gemeente Zevenaar. De inwoners van het gebied hechten er echter aan dat de naam Het Gelders Eiland behouden zal blijven, want het is een bijzonder stuk Nederland met een lange historie en met prachtige natuur waar men heerlijk kan wandelen en fietsen.
tolhuys-lobithHet Gelders Eiland is ontstaan als doorbraak van de rivier de Rijn in een stuwwal en daarmee vormt het gebied het begin van de delta Nederland. Al in de Romeinse tijd, meer dan 2000 jaar geleden, speelde dit gebied een belangrijke rol in de waterhuis-houding van Nederland. Met de aanleg van het Pannerdens kanaal aan het begin van 18e eeuw is deze rol alleen maar groter geworden en zorgen we er nu mede voor dat de rest van Nederland niet verdroogt of te natte voeten krijgt. Maar ook ten tijde van de 80-jarige oorlog werd hier een belangrijke slag geslagen met de herovering van Schenkenschans op de Spanjaarden. De Oude Rijn is een oude loop van de Nederrijn bij Zevenaar. Het is de route die het Rijnwater volgde voor het gereedkomen van het Pannerdensch Kanaal in 1707. Tegenwoordig is de verbinding tussen de Boven-Rijn en de Oude Rijn even ten oosten van Tolkamer afgedamd, zodat de Oude Rijn vrijwel geen water meer van de Rijn ontvangt. Het Rijnwater gaat nu via het Bijlandsch Kanaal en het Pannerdensch Kanaal richting de Waal en Nederrijn. De Oude Rijn ontvangt nu zijn water vooral van het riviertje de Wild. De Oude Rijn is thans bekend als natuurgebied en geografische merkwaardigheid. In de omgeving van de Oude Rijn bevinden zich nog enkele (kleinere) Oude Rijnlopen. Samen vormen ze de zogenaamde Rijnstrangen, die niet ten onrechte ook wel worden omschreven als ‘het kleine broertje van de Biesbosch’.

Lobith
Lobith is de plaats die van oudsher bekendstaat als het punt waar de Rijn Nederland binnenstroomt op Rkm 863,4, een status die de laatste jaren door Tolkamer en vooral door Spijk flink wordt betwist. Lobith was een deel van de Pruisische gemeente Elten. Op 1 maart 1817 werd het gebied aan Nederland overgedragen, waarna er een voorlopige gemeente werd ingesteld met een burgemeester, maar zonder gemeentehuis en gemeenteraad. Dit in afwachting van de indeling van het platteland in gemeenten. Op 1 januari 1818 werd uit de gemeente Lobith en een deel van de gemeente Herwen de gemeente Herwen en Aerdt gevormd.
.
hervormde-kerkLobith kent drie rijks-monumenten. Op de markt staat de Protestantse Kerk, een eenvoudige zaalkerk die in 1660 is gebouwd. In de loop van de tijd is het interieur van de kerk verfraaid, zonder dat de eenvoud geweld is aangedaan. Gewezen kan worden op de kansel, lezenaar, koorhek, het avondmaalszilver en het twee-klaviers kabinetorgel uit 1790. Dit orgel is gebouwd door orgelbouwer Joachim Hess uit Gouda en is in het bezit geweest van Daniel Brachthuizer, de organist van de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Het is een uniek orgel en bijna enig in zijn soort in ons land. Het tweede monument betreft het Schipperspoortje, bij Dorpsdijk 36, het enige restant van het voormalige tolhuis. Bij Geuzenveld 1 staat de Tolhuys Coornmolen, een korenmolen uit 1888, die in 1995 geheel gerestaureerd is.
.
Op de markt staat de RK Maria Onbevlekt Ontvangen kerk, die op de gemeentelijke monumentenlijst staat. De kerk is in 1887 gebouwd naar een ontwerp van Wilhelm Victor Tepe, die eind negentiende eeuw na P.J.H. Cuypers de belangrijkste architect van de neogotiek in Nederland was. Vooral in het aartsbisdom Utrecht zijn veel door hem ontworpen kerken gebouwd. Op het Gelders Eiland bouwde hij ook kerken in Pannerden en 15369270_1169466126470085_861332829751057463_oHerwen. Zijn kerk in Lobith werd door de ambitieuze pastoor Johannes Ignatius Vergeer (pastoor van 1937 tot 1952) grondig verbouwd, sommigen menen ‘deskundig vernield’. Hij liet architect Bernardus Joannes Boldeweij de kerk  vergroten met een nieuw priesterkoor en de gezichtsbepalende toren onderging een ingrijpende renovatie. In 1939 was de renovatie voltooid. Jaarlijks vertrekt op de zondag tussen Hemelvaart en Pinksteren vanuit deze kerk om precies 12.00 uur de traditionele sacramentsprocessie door het dorp. In hetzelfde weekend vinden dan in het centrum van het dorp de jaarlijkse kermis en het schuttersfeest plaats. Lobith kent twee schutterijen: het Schuttersgilde Eendracht Maakt Macht, opgericht in 1648, en Schutterij Excelsior, opgericht in 1924. Vlak achter de kerk werd in 1890 de pastorie gebouwd, ontworpen door architect J. Eertmans; het gebouw staat ook op de gemeentelijke monumentenlijst.De al genoemde pastoor Vergeer liet in 1940 ook de pastorie grondig verbouwen.
Het derde gemeentelijke monument staat in de Komstraat, waar in 1884 het oude gemeentehuis van Lobith werd gebouwd.
.
Tolkamer
Tolkamer telt omstreeks 2.500 inwoners. Het ligt op een afstand van 1 kilometer van Lobith en is de eerste aanlegplaats aan het Bijlandsch Kanaal, gezien vanuit Duitsland. Het plaatsje is vooral in trek bij “dagjesmensen” die vanaf de Europakade een tocht over de Rijn willen maken. Een andere trekpleister is het watersportgebied “de Bijland”; vanuit deze plas is een open verbinding naar de Rijn. Deze verbinding wordt voornamelijk gebruikt door de vele motorbootbezitters om een uitstapje te maken naar de strandjes langs de Rijn. Het landschap rond Tolkamer biedt vele mogelijkheden voor fietsers. De naburige plaatsen zijn goed toegankelijk door de vele fietspaden die het landschap doorkruisen. Ook Duitsland is gemakkelijk te bereiken. Via het veer van Millingen (fietsveer over de Rijn) of via Lobith naar Elten, waar men in een geaccidenteerd, bebost terrein mooie tochten kan maken.
De naam van het dorp komt uit de tijd dat daar schippers die vracht vervoerden van Duitsland naar Nederland tol moesten betalen, de zogenaamde tol-kamer. Later moesten zij, tot het wegvallen van de Europese binnengrenzen (1 januari 1993), n.a.v. het zogenaamde Verdrag van Schengen op 14 juni 1985, bij de douane ‘inklaren’ dat wil zeggen 2-2-3-slide3ze moesten laten zien wat ze in/uitvoerden. Hierbij voerde de douane ook controles (te water) uit, waarbij gezocht werd naar illegale sigaretten, drank (later ook drugs) e.d.. Hierbij werden soms ook ‘illegale’ personen ontdekt. Na 1 januari 1993 was het voor schippers niet meer nodig om bij het passeren van de grens het douanekantoor te bezoeken, dit was één van de redenen dat zij niet meer in Tolkamer aanlegden. Daarnaast was het door de opkomst van de mobiele telefonie niet meer noodzakelijk om een telefoonaansluiting op het vasteland te zoeken. Contact met de werkgever kon nu ook vanaf het schip gebeuren. Dit betekende een aderlating voor de plaatselijke middenstand, aangezien veel schippers(vrouwen) de mogelijkheid benutten hier hun inkopen te doen. Voor 1993 waren er 13 cafés in Tolkamer, hierna waren er nog slechts 5 over.
Tolkamer kent acht rijksmonumenten: de boerderij Geerlingshof en de voormalige graanschuur, die nu in gebruik is als veeschuur (’s Gravenwaard 2), beiden uit 1872-1874; het voormalig douanekantoor uit 1905-1906 (Europakade 10), voor douanebeambten gebouwde woningen uit 1906 (Tolstraat 39), een dubbel woonhuis uit 1886 (Hoofdstraat 28) en drie dubbele woonhuizen die in 1912 vooroverheidsambtenaren werden gebouwd (Hoofdstraat 1, 5 en 9). Daarnaast kent Tolkamer één gemeentelij monument, de gereformeerde kerk aan de Bijlandseweg 25, in 1936 gebouwd naar een ontwerp van architect J.C. Sprey.
.
Tuindorp
Het dorp is rond 1920 gebouwd door Scheepswerf De Hoop als huisvesting voor de toen aangetrokken Poolse arbeiders. Deze vertrokken weer snel en daarna is het blijven bestaan als buurtgemeenschap van het dorp Tolkamer. De toekomst van Tuindorp Rijnwaarden is rond 2005 onderwerp van een stevige maatschappelijke discussie geweest. Scheepswerf De Hoop wilde aanvankelijk een grote loods bouwen tussen Tuindorp en Tolkamer, maar dat is door verzet van de bewoners van Tuindorp niet doorgegaan. Het dorp heeft een buurthuis en een actieve buurtvereniging. Tevens heeft Tuindorp haar eigen schutterij, ‘Schutterij Klein Tuindorp’.
5-1-2-slide-3-bodewes-tuindorp

Advertenties